مولانا

29.1             جمله گفتند: ای وزیر، انكار نیست              گفت ما، چون گفته ی اغیار نیست

29.2             اشكِ دیدَست از فراق تو روان                     آه آه است، از میان جان دوان

29.3             طفل با دایه نه استیزد، ولیك                      گرید او، گرچه، نه بد داند، نه نیك

29.4             ما چو چنگیم و، تو زخمه میزنی                  زاری از ما نی، تو زاری میكنی

29.5             ما چو نائیم و، نوا در ما ز توست                  ما چو كوهیم و، صدا در ما ز توست

29.6             ما چو شطرنجیم، اندر بُرد و مات                 بُرد و مات ما ز توست، ای خوش صفات

29.7             ما كه باشیم؟ ای تو ما را جان ِ جان             تا كه ما باشیم، با تو در میان

29.8             ما عدمهائیم و، هستیها نما                       تو وجود مطلقی، فانی نما

29.9             ما همه شیران، ولی شیر علم                  حمله مان از باد باشد، دمبدم

29.10          حمله مان پیدا و، ناپیداست باد                   جان فدای آنکه ناپیداست باد

29.11          باد ما و، بود ما، از داد توست                      هستی ما جمله از ایجاد توست

29.12          لذت هستی نمودی، نیست را                   عاشق خود كرده بودی نیست را

29.13          لذت انعام خود را، وامگیر                            نقل و باده،  جام خود را، وامگیر

29.14          ور بگیری، كیت جستجو كند؟                      نقش با نقاش، چون نیرو كند؟

29.15          منگر اندر ما، مكن در ما نظر                       اندر اكرام و سخای خود نگر

29.16          ما نبودیم و تقاضامان نبود                           لطف تو، ناگفته ی ما میشنود

29.17          نقش باشد پیش نقاش و قلم                     عاجز و بسته، چو كودك در شكم

29.18          پیش قدرت، خلق ِ جمله بارگه                     عاجزان، چون پیش سوزن كارگه

29.19          گاه نقش دیو و، گه آدم كند                         گاه نقش شادی و، گه غم كند

29.20          دست نی، تا دست جنباند به دفع               نطق نی، تا دم زند از ضرّ و نفع

29.21          تو ز قرآن باز خوان تفسیر بیت                     گفت ایزد: ما رَمَیتَ اِذ رَمَیت

29.22          گر بپرانیم تیر، آن نی ز ماست                    ما كمان و، تیر اندازش خداست

29.23          این نه جبر، این معنی جباری است             ذكر جباری، برای زاری است

29.24          زاری ما شد، دلیل اضطرار                          خجلت ما شد، دلیل اختیار

29.25          گر نبودی اختیار، این شرم چیست؟            وین دریغ و خجلت و آزرم چیست ؟

29.26          زجر استادان، به شاگردان چراست؟            خاطر از تدبیرها، گردان چراست؟

29.27          ور تو گویی: غافل است از جبر او                ماه حق، پنهان شد اندر ابر او

29.28          هست این را خوش جواب ار بشنوی           بگذری از كفر و، بر دین بگروی

29.29          حسرت و زاری، گه بیماری است                وقت بیماری، همه بیداری است

29.30          آن زمان كه میشوی بیمار تو                       میكنی از جرم استغفار تو

29.31          مینماید بر تو زشتی گنه                             میكنی نیت: كه باز آیم به ره

29.32          عهد و پیمان میكنی كه: بعد از این              جز كه طاعت نبودم كاری گزین

29.33          پس یقین گشت آن كه بیماری تو را             می ببخشد هوش و بیداری تو را

29.34          پس بدان این اصل را، ای اصل جو               هر كه را درد است، او بردست بو

29.35          هر كه او بیدارتر، پُر دردتر                            هر كه او آگاه تر، رخ زردتر

29.36          گر ز جبرش آگهی، زاریت كو؟                      جنبش زنجیر جباریت كو؟

29.37          بسته در زنجیر، شادی چون كند؟                چوب اشکسته، عمادی چون کند؟ *

29.38          كی اسیر حبس، آزادی كند؟                      کی گرفتار بلا، شادی کند؟ *

29.39          ور تو می بینی كه پایت بسته اند                بر تو سرهنگان شه، بنشسته اند

29.40          پس تو سرهنگی مكن با عاجزان                زآنكه نبود، طبع و خوی عاجز، آن

29.41          چون تو جبر او نمی بینی، مگو                    ور همی بینی، نشان دید كو؟

29.42          در هر آن كاری كه میل استت بدان              قدرت خود را همی بینی عیان

29.43          در هر آن كاری كه میلت نیست و خواست   اندر آن جبری شوی، كاین از خداست

29.44          انبیا، در كار دنیا جبریند                               كافران، در كار عقبی جبریند

29.45          انبیا را كار عقبی اختیار                              کافران را كار دنیا اختیار

29.46          زآنكه هر مرغی به سوی جنس خویش       میپرد او در پس و، جان پیش پیش

29.47          كافران، چون جنس سجّین آمدند                 سجن دنیا را، خوش آیین آمدند

29.48          انبیا، چون جنس علیین بُدند                       سوی علیین بجان و دل شدند

29.49          ایخدا، بنما تو جان را آن مقام                      که اندرو بیحرف میروید کلام *

29.50          این سخن پایان ندارد لیك ما                        باز گوئیم آن تمامی قصه را